Waarom brandstofprijzen zo schommelen: wat ondernemers daar wél en niet aan kunnen doen

Brandstofprijzen worden vooral bepaald op de wereldmarkt

Veel ondernemers denken dat brandstofprijzen vooral in Nederland worden bepaald, maar dat klopt niet. Volgens De Vries ligt de belangrijkste oorzaak van de huidige prijsstijgingen op de wereldmarkt. Een groot deel van de ruwe olie en diesel die wereldwijd wordt gebruikt, komt uit het Midden-Oosten. Een belangrijk knelpunt is de Straat van Hormuz, een smalle doorgang waar ongeveer twintig procent van de wereldwijde oliehandel doorheen gaat.

Wanneer daar spanningen ontstaan, reageert de markt vrijwel direct. “Een belangrijk deel van de aanvoer van olie loopt via de Straat van Hormuz. Als daar problemen ontstaan, heeft dat meteen effect op de prijs. En dat zien we nu ook” aldus de Vries.

Naast ruwe olie speelt ook de handel in geraffineerde producten zoals diesel een rol. Europa produceert relatief veel benzine, maar importeert juist diesel. Als die toevoer wordt verstoord, stijgen prijzen snel.

Waarom prijzen sneller stijgen dan dalen

Een veelgehoorde klacht van ondernemers is dat brandstofprijzen snel omhoog gaan, maar langzaam omlaag.
Volgens De Vries zit daar een logische verklaring achter. Tankstations kopen brandstof in tegen een bepaalde prijs. Als de marktprijs daarna daalt, zitten zij nog met dure voorraad.

“Een tankstation heeft altijd een voorraadrisico. Als de prijs daalt, verkopen ze brandstof die duur is ingekocht. Daarom zie je vaak dat prijzen sneller omhoog gaan dan omlaag.” Daarnaast spelen ook concurrentie, locatie en exploitatiekosten een rol. Onbemande tankstations zijn vaak goedkoper omdat ze minder personeel en minder voorzieningen hebben.

Meer dan de helft van de literprijs is belasting

Een ander belangrijk onderdeel van de pompprijs is belasting. In Nederland bestaat meer dan de helft van de literprijs uit accijns en btw.

Voor benzine ligt de accijns rond de 85 cent per liter, waar vervolgens ook nog btw over wordt berekend. “In Nederland betaal je btw over de accijns én over de brandstofprijs. Dat maakt de belastingcomponent groot, en daardoor voelt elke stijging extra sterk.”

Volgens De Vries bereikt het huidige systeem langzaam zijn grens. Door hogere accijnzen gaan consumenten vaker in het buitenland tanken of zoeken ze alternatieven. Daarnaast groeit het aantal elektrische voertuigen, waardoor het huidige belastingmodel op termijn minder goed werkt.

Ondernemers merken de impact direct

Voor ondernemers zijn brandstofkosten vaak een directe kostenpost. Wie veel rijdt, merkt prijsstijgingen meteen in de maandlasten. Dat zie je ook terug in gedrag:

• meer interesse in elektrisch rijden
• meer vraag naar laadpalen
• vaker prijs vergelijken
• kosten doorberekenen in tarieven

Sommige ondernemers kunnen overstappen, maar voor anderen is dat geen optie. “Als je een bus vol gereedschap hebt, kun je niet ineens met de trein. Dan moet je kijken waar je kunt besparen binnen de mogelijkheden die je hebt.”

Schommelingen zullen vaker voorkomen

De verwachting is dat prijsbewegingen vaker zullen voorkomen.
Niet alleen door geopolitiek, maar ook door veranderingen in energie, regelgeving en mobiliteit.

De overgang naar elektrische en alternatieve brandstoffen maakt de markt complexer, terwijl de afhankelijkheid van import voorlopig blijft. “We worden langzaam minder afhankelijk van olie, maar dat kost tijd. En zolang dat zo is, zullen we dit soort schommelingen blijven zien.”